<>Nếu bạn cảm thấy thế giới font chữ rộng lớn đến mức… choáng ngợp, thậm chí tưởng như vô tận, thì đó không phải là ảo giác. Trong thời đại kỹ thuật số, việc tạo ra, phân phối và sử dụng font trở nên dễ dàng đến mức chưa từng có. Chỉ vài cú click, một bộ font mới có thể đến tay hàng triệu người. Điều này mở ra sân chơi cho vô số nhà thiết kế typeface — những người luôn không ngừng sáng tạo ra những hình thái chữ cái mới mẻ và đầy cá tính.
Nhưng trước kỷ nguyên máy tính, mọi thứ hoàn toàn khác. Thiết kế và in ấn chữ là một quá trình thủ công, phức tạp, tốn thời gian và bị giới hạn bởi công nghệ của từng thời kỳ. Để có được một chữ cái xuất hiện trên trang giấy, con người đã mất hàng nghìn năm thử nghiệm — từ viết tay trên bảng đất sét cho đến những khuôn chữ kim loại đầu tiên.
Hãy cùng đi ngược thời gian, khám phá cách mà font chữ đã phát triển qua hàng thế kỷ để trở thành dạng chữ kỹ thuật số linh hoạt mà chúng ta đang sử dụng ngày nay.
/3200 TCN – Chữ viết tay & thư pháp: Khởi nguồn của chữ viết
Những dấu vết đầu tiên của hệ thống chữ viết xuất hiện ở vùng Lưỡng Hà cổ đại. Con người tạo ký hiệu bằng tay trên bảng đất sét hoặc vật liệu da thô sơ.
Đây là thời kỳ chữ viết không phải “thiết kế”, mà là một công cụ sống còn để ghi chép giao thương, luật lệ, tri thức.
/220 SCN – Kỹ thuật in khắc gỗ: Tiền thân của in ấn
Tại châu Á, công nghệ woodblock printing ra đời. Người thợ khắc toàn bộ đoạn văn bản lên một tấm gỗ, sau đó nhúng mực và ép lên giấy.
– Một tấm gỗ = một “bản in cố định”.
– Mất cực nhiều công khắc = nhưng sao chép nhanh hơn viết tay.
Đây là bước chuyển đầu tiên từ viết tay sang “in ấn”.
/1040 SCN (Trung Quốc) – 1450 SCN (Châu Âu): Kiểu chữ rời – Cách mạng thông tin
Công nghệ movable type tạo ra khuôn chữ riêng cho từng ký tự.
Từ đây:
– Chữ cái được sắp xếp thủ công theo văn bản
– Tô mực → ép lên giấy → tái sử dụng
Điểm mang tính cách mạng nằm ở chữ “tái sử dụng”.
Tại châu Âu, Johannes Gutenberg (thế kỷ 15) là người phổ biến công nghệ này, tạo ra cuộc Cách mạng In ấn — nền tảng cho Thời Phục Hưng và thời đại hiện đại.
Dù vậy, đừng quên rằng châu Á đã đi trước vài thế kỷ.
/Thế kỷ 19: Khuôn chữ gỗ – “Typography cỡ lớn”
Khi ngành quảng cáo và poster nở rộ, nhu cầu sử dụng chữ khổ lớn tăng mạnh.
Khuôn kim loại quá nặng → khó sản xuất kích thước lớn
→ Người ta quay lại dùng gỗ để làm chữ cỡ lớn cho biển hiệu và poster.
/1890s – Đúc liên tục (Linotype): Cách mạng báo chí
Máy Linotype cho phép gõ bàn phím để đúc cả một dòng chữ bằng kim loại nóng chảy trong tích tắc.
Không cần sắp chữ thủ công từng ký tự nữa.
Nhờ Linotype:
– Tốc độ in ấn tăng vọt
– Báo chí có thể in dài hơn, xuất bản nhanh hơn
– Thông tin được truyền đi với tốc độ chưa từng có
Trước đó, vì hạn chế thủ công, không tờ báo nào vượt quá 8 trang.
/1950s – Sắp chữ bằng ảnh (Phototypesetting): Giai đoạn tiền kỹ thuật số
Hệ thống này chiếu ánh sáng qua khuôn chữ lên phim ảnh, rồi tráng để tạo ký tự.
Lợi ích lớn nhất:
– Phóng to/thu nhỏ chữ tự do bằng thấu kính
– Không cần tạo khuôn mới cho mỗi kích thước
Đây là bước đệm quan trọng chuẩn bị cho thời kỳ font số hóa.
/1980s – hiện tại: Kiểu chữ kỹ thuật số ra đời
🟦 Font bitmap (raster) Là tập hợp ký tự được xây dựng từ pixel.
– Không phóng to tùy ý như vector → cần tạo nhiều bộ size cố định (8pt, 10pt, 12pt, 24pt…).
– Định dạng phổ biến: PCF, BDF, SNF, FON, PSF, PK…
Bitmap font là “ông tổ” của chữ trên giao diện máy tính đời đầu (DOS, Windows 3.1, máy điện tử cổ).
🟩 Font vector (outline) Dựa trên các đường cong toán học (Bezier), có thể:
– Phóng to cực lớn
– Thu nhỏ cực bé
– Không vỡ hình
Đây là nền tảng cho mọi font chữ hiện đại như TrueType, OpenType, Variable Font. Nhờ vector, thế giới typography mới bùng nổ như ngày nay.
Từ những nét khắc trên gỗ cho đến những đường cong Bezier mượt mà trên màn hình Retina, lịch sử font chữ là hành trình dài của:
– Công nghệ
– Nghệ thuật
– Và nhu cầu truyền đạt thông tin
Ngày nay, mỗi typeface bạn dùng trong thiết kế UI/UX, poster, logo… đều là thành quả của hàng nghìn năm tiến hóa.
